REGIO – Zaterdag 12 september openen tientallen monumenten in onze regio hun deuren. In Borger-Odoorn kan een deel ook op zondag bezocht worden. Alles is gratis toegankelijk, meestal tussen 10.00 en 16.00 uur.
Het landelijke thema is dit jaar ‘Veerkrachtig erfgoed’. Op alle locaties staan vrijwilligers klaar om te vertellen over de geschiedenis van de gebouwen, en op veel plekken is er speciaal voor deze dag iets extra’s te doen.
Orgels in alle soorten
Wie van orgels houdt, kan zaterdag zijn hart ophalen. Op verschillende plekken in de regio staan de instrumenten centraal, en toevallig zijn er twee net gerestaureerd.
In de Margarethakerk in Odoorn wordt het pas gerestaureerde orgel geopend en bespeeld. Dat instrument werd gebouwd door de gebroeders Van Oeckelen en verving een orgel van hun vader Petrus uit 1861. In Veendam is in de Grote Kerk juist het recent gerestaureerde orgel te beluisteren.
In de Poststraatkerk in Stadskanaal is het omgekeerde te zien: daar wordt een orgel op dit moment gerestaureerd. Het staat nog in de opbouwfase en is van dichtbij te bekijken. Omdat het nog niet bespeelbaar is, worden er demonstraties gegeven op een kistorgel.
Verder klinken er de hele dag concerten in de Hervormde Kerk in Onstwedde, bij de Juffertoren. En in Nieuw-Buinen wordt gespeeld op een orgel uit 1879, eveneens van de Van Oeckelens. Dat instrument is de reden dat de kerk rijksmonument is.
Stadskanaal: watertoren, schip en Philips
De watertoren van Stadskanaal is open, al is vanwege werkzaamheden alleen de begane grond vrij toegankelijk. Wie naar boven wil, kan mee met een van de drie rondleidingen. Daarvoor is vooraf aanmelden nodig. In de toren is ook een expositie te zien over de plannen voor het nabijgelegen slachthuisje.
Bij de Eurobrug ligt museumschip Jatrie, een authentieke Groninger steilsteven. Aan boord is de geschiedenis van de binnenvaart te beleven, met speurtochten voor kinderen.
Op het voormalige Philips-terrein is Museum Philips open, beheerd door oud-medewerkers. Ook het trappenhuis van de oude fabriek kan bezocht worden. Daar hangt een mozaïek van Johan Dijkstra, lid van kunstenaarsgroep De Ploeg, met de god Mercurius en het Philips-logo.
Bij de Buinersluis uit 1819 geeft het waterschap uitleg over de rol die de sluis nog altijd speelt. De Noszélie Singers treden daar om 11.00 en 12.00 uur op. Deze locatie sluit om 14.00 uur.
In Mussel opent de historische stelmakerij Wever de deuren. Daar dragen Siep Schoemaker, Roelie Meijer en Stadskanaaldichter Harma de Roo rond 11.00 en 13.00 uur voor in de streektaal.
Om half elf start bij het Museum van de Streek in ’t Dok een wandeling door het centrum, langs gebouwen en hun bewoners. Er kunnen maximaal twintig mensen mee, dus reserveren is nodig. Wie liever fietst: er is een gratis route langs alle monumenten in het centrum, van de watertoren tot de STAR.
Veendam: gemeentehuis, loge en draaiorgel
In Veendam is onder meer het oude deel van het gemeentehuis open, net als de Vrijmetselaarsloge Het Noorderlicht en het Margaretha Hardenberg Cultuurcentrum. Ook het Veenkoloniaal Museum, de Turfcentrale en Van Heijningen Bosch doen mee.
In de foyer van vanBeresteyn vertelt amateurhistoricus Rink Oosting over het verleden van Veendam, onder het genot van een gratis drankje en gebakje. Wijk- en Buurtbeheer Centrum Veendam geeft daar informatie over de Winkler Prins wandelroute.
Het Veenkoloniaal Museum organiseert een stadswandeling en in de Turfcentrale vertellen kunstenaars over hun ambacht. In de Rooms-Katholieke Kerk spelen het Aspirantenorkest en het Harmonieorkest van Voorwaarts Veendam. In de Margaretha Hardenbergkerk zijn workshops dans, muziek, taal, beeldend en drama.
Verspreid door Veendam is bovendien draaiorgel Zwarte Dorus te horen.
Borger-Odoorn: van kerk naar woonhuis
In Borger-Odoorn draait het vooral om kerken, en om wat daarmee gebeurde toen de gelovigen wegbleven.
Het duidelijkste voorbeeld staat in Drouwenerveen. ’t Kerkje uit 1925 diende vijftig jaar als kerk, tot een storm in de jaren zeventig de toren velde. Daarna werd het clubhuis van de tafeltennisvereniging. Toen in de jaren negentig het dorpscafé afbrandde, nam het kerkje die functie over. Inmiddels is het een woonhuis, met op de plek van het orgel een vergaderruimte.
De Willibrordkerk in Borger is nu eigendom van de gemeente en herbergt Podium34, waar jaarlijks tien tot vijftien concertavonden plaatsvinden. De kerk zelf dateert uit 1826, maar de toren is veel ouder: die staat op een fundament van zwerfstenen en herbergt een smeedijzeren uurwerk uit 1660.
In Tweede Exloërmond staan twee kerken van dezelfde man: de veenkoloniale architect Klaas Prummel. De Olde Kerke uit 1908 was zijn eerste, in een mengeling van neogotiek en neorenaissance. De PKN-kerk uit 1938 ontwierp hij dertig jaar later in een stijl verwant aan de Amsterdamse School. In De Olde Kerke is zaterdag een verhalenverteller, een mysteriepuzzel en een workshop muziekinstrumenten maken.
Kerk No. 11 in Valthermond is alleen zondag open. De naam verwijst niet naar een elfde kerk, maar naar de nummering van de boerderijen langs het Zuiderdiep. Opvallend is de toren, in 1925 geschonken door de vervenersfamilie Hadders, met een architectuur die verwijst naar middeleeuwse kastelenbouw.
Praktisch
De meeste locaties zijn zaterdag geopend van 10.00 tot 16.00 uur, al sluiten sommige eerder. In Borger-Odoorn zijn verschillende kerken ook zondag 13 september open. De toegang is overal gratis.
Voor de rondleidingen in de watertoren en de centrumwandeling in Stadskanaal is reserveren verplicht via openmonumentendag.nl. Daar staat ook het volledige programma met alle openingstijden.
