GASSELTERNIJVEEN/STADSKANAAL – Ruim tachtig jaar na de Tweede Wereldoorlog is de familie Brouwer uit Gasselternijveenschemond postuum onderscheiden voor hun verzetswerk. De familie hield tijdens de oorlog Joodse onderduikers verborgen in hun woning aan de Handelskade in Stadskanaal. Dankzij hun hulp overleefden meerdere Joodse mensen de oorlog.
Thie Brouwer, zijn vrouw Watsina, moeder Jantje en zus Aaltje vormden tijdens de Duitse bezetting een verzetsfamilie. Donderdagmiddag kregen hun nabestaanden in de Protestantse Kerk van Gasselte de Yad Vashem-onderscheiding uitgereikt door de Israëlische ambassadeur. De onderscheiding is bedoeld voor niet-Joden die tijdens de Tweede Wereldoorlog Joden hebben gered.
Thie Brouwer
Thie Brouwer (1902-1988) werd geboren op de familieboerderij in Gasselternijveenschemond en ging in Stadskanaal naar school. Later werd hij actief binnen de Anti-Revolutionaire Partij (ARP) en lid van de gemeenteraad van Gasselte. In 1929 trouwde hij met Watsina.
Het echtpaar ging in Assen wonen, waar Thie in de landbouwsector werkte. Toen de Duitsers Nederland in mei 1940 bezetten, weigerde Thie onder een NSB’er te werken. Hij werd ontslagen en verhuisde met zijn gezin naar Den Haag. Daar raakte hij actief in het verzet en werkte hij samen met bekende verzetsmensen als Johannes Post.
De woning in Den Haag werd een ontmoetingsplaats voor verzetsmensen. Het echtpaar nam ook een Joodse vrouw, Esther Mol-Bouwman, in huis als huishoudelijke hulp. Daarnaast hielp Thie bij de verspreiding van de illegale krant ‘Trouw’.
Terugkeer naar de Veenkoloniën
In 1944 keerde Thie terug naar zijn geboortestreek om verzetsleider Roelof Jan Dam te helpen bij het organiseren van verzetswerkzaamheden. Samen met zijn vrouw, hun dochter en onderduikster Esther trok hij in bij zijn moeder Jantje aan de Handelskade in Stadskanaal. Ook zijn zus Aaltje woonde daar. Het huis vormde een belangrijke spil in het verzet: er stond een drukpers en er lagen wapens. Daarnaast zaten er Joodse onderduikers verborgen, onder wie Max Englander en de tiener Abraham Jacob de Lange, beter bekend als Aby.
Moeder Jantje Brouwer had haar huis opengesteld voor onderduikers. Ze nam de risico’s voor lief, ondanks haar hoge leeftijd. Samen met haar dochter Aaltje en schoondochter Watsina zorgde ze voor de mensen die er ondergedoken zaten. Aby kwam uit Amsterdam en had sinds 1942 op tal van plekken in Nederland ondergedoken gezeten voordat hij aan de Handelskade terechtkwam. Zijn jongere broer Jack zat even verderop, in Gasselternijveen, ondergedoken. De onderduikers overleefden de oorlog.
Ouders in Auschwitz
‘Zonder de familie Brouwer had ik hier waarschijnlijk niet gestaan’, zei Job de Lange, de zoon van Aby, tijdens de uitreiking van de onderscheidingen. In zijn toespraak vertelde hij het levensverhaal van zijn vader. Zo hoorde Aby als tiener in het huis aan de Handelskade dat zijn ouders in Auschwitz zouden zijn omgekomen.
Na de bevrijding in april 1945 kreeg hij echter een kaartje van het Rode Kruis waaruit bleek dat zijn ouders nog leefden. ‘Dat kun je gerust een wonder noemen’, aldus Job. De familie werd herenigd en bouwde, net als voor de oorlog, een indrukwekkend schoenenimperium op.
Jan Willem van de Kolk
Knoalster amateurhistoricus en oud-wethouder Jan-Willem van de Kolk dook in de geschiedenis van de familie Brouwer. Hij was degene die de aanvraag voor de Yad Vashem-onderscheiding in gang zette. ‘Zeven jaar geleden kwam ik in contact met Arie Brouwer, een neef van Thie. Hij vertelde mij over een gebeurtenis in het vroege voorjaar van 1945’, aldus Van de Kolk.
‘Zijn vader Thie fietste samen met verzetsleider Roelof Jan Dam van Hoogeveen naar Assen. Bij Assen gingen hun wegen uiteen. Dam fietste via Loon richting Groningen. Thie vervolgde zijn weg via Vries. In Groningen zouden ze elkaar weer ontmoeten. Maar Dam werd bij Loon aangehouden en vlak voor de bevrijding in het Asserbos gefusilleerd. Ik wilde dit verhaal graag optekenen. Arie zei toen: ‘Jan-Willem, als jij geïnteresseerd bent, dan heb ik meer informatie.’
‘Veel dank verschuldigd’
Dat leidde tot een uitgebreid verhaal over Thie en de familie Brouwer, dat Van de Kolk publiceerde in het historische blad Veerten. Uiteindelijk resulteerden zijn inspanningen in de onderscheiding die donderdagmiddag werd uitgereikt. ‘We zijn Jantje, Aaltje, Thie en Watsina Brouwer veel dank verschuldigd’, benadrukte de amateurhistoricus. ‘Laten we de warme herinnering aan de familie Brouwer niet alleen koesteren, maar ook zien als een opdracht. Een opdracht om verantwoordelijkheid te nemen voor wat binnen ons bereik ligt.’
Commissaris en wethouder
Na de oorlog werd Thie Brouwer voedselcommissaris voor de Provincie Drenthe en was hij zestien jaar lang wethouder in Assen. Jur Stavast, oud-burgemeester van de gemeente Stadskanaal, herinnert zich Thie nog goed, zo vertelde hij in 2023. ‘Thie Brouwer was iemand die gezien was. Hij had autoriteit zonder autoritair te zijn. Maar wel met principiële kijk op de samenleving. Thie had gezag, er werd naar hem geluisterd. Hij was recht door zee en, in mijn ogen van destijds, een vriendelijke oude heer.’
