STADSKANAAL – Deze maand bestaat de Nederlandse televisie precies 75 jaar. Wie aan deze geschiedenis denkt, kijkt al gauw naar Hilversum. Maar ook Stadskanaal leverde vorige eeuw een belangrijke bijdrage aan het nog prille tv-genot, namelijk door de productie van beeldbuizen voor Philips.
Swiebertje, Pipo de Clown, Floris, Willem Duys, Mies Bouwman: grote kans dat je ze hebt gezien op een tv met een beeldbuis uit Stadskanaal. Miljoenen exemplaren rolden vanaf de jaren ’60 hier van de band.
De glazen vacuümbuizen waren het belangrijkste onderdeel in een televisie. Hiermee werden de elektrische signalen omgezet in beeld. Oud-medewerker Ed Donga, tegenwoordig kartrekker van Museum Philips, weet er alles van. ‘Zonder beeldbuis, geen tv’, zegt hij met lichte trots.
Beeld op je scherm
In het museum staan tientallen voorbeelden van beeldbuizen, van groot tot klein. ‘Je hebt het scherm en daarachter zit de buis’, legt Donga uit. ‘En het werkt eigenlijk hetzelfde als het lezen van een boek. De straal begint linksboven en schiet aan het einde naar de volgende regel. Zo schrijft de straal 625 lijnen en dat vijftig keer per seconde. Zo ontstaat het beeld op het scherm.’
Werk aan de winkel
Philips kwam halverwege de jaren ’50 naar Stadskanaal en vestigde zich aan de grens met Nieuw-Buinen. Er werden niet meteen beeldbuizen gemaakt. Dat begon later, toen de productie werd overgeheveld van Eindhoven naar ’t Knoal. Tien jaar na de eerste tv-uitzending in 1951, nam het aantal kijkers in rap tempo toe: de productie was ‘booming business’.
Er was dus in Stadskanaal, maar ook in Philips-fabrieken in het buitenland, genoeg werk aan de winkel. Kleine beeldbuizen voor tv’s met een klein formaat, maar ook grote exemplaren van wel een meter doorsnee werden hier geproduceerd; op het hoogtepunt zo’n twee miljoen per jaar.
‘Het was niet voor niets zo’n grote fabriek’, benadrukt Donga. ‘De meeste beeldbuizen waren groot, maar ook zwaar. Dat kunnen veel mensen zich ook nog herinneren. De tv’s waren in die tijd loodzwaar met een enorme toeter aan de achterkant.’
Moderne technieken
Waar de televisies in het begin nog ronde en bolle schermen hadden, werden deze door de jaren heen steeds vierkanter en platter. In het museum is te zien hoe de tv veranderde en ook hoe Philips en zijn medewerkers mee moesten met de tijd. Donga wijst op een rij televisies bovenop een stellage: ‘De techniek vernieuwde de beeldbuis en daar speelden wij ook een rol. Wij moesten steeds nieuwe dingen maken en andere beeldbuizen in productie nemen. Dat was een proces dat alsmaar doorging.’
Stadskanaal belangrijk voor de tv
Uiteindelijk kwam er wel een einde aan de gloriedagen. In de jaren ’80 nam de productie van beeldbuizen af en tien jaar later stopte het helemaal. In 2006 vertrok Philips uit Stadskanaal en bleef er achter de poorten niets anders over dan nostalgie. ‘Stadskanaal is heel belangrijk geweest voor de televisie in Nederland’, benadrukt Donga. ‘Er waren Philips-fabrieken over de hele wereld die beeldbuizen maakten, maar in Nederland was Stadskanaal de enige. Veel mensen hadden een tv in de huiskamer, waarvan de beeldbuis door ons gemaakt was.’
